Golfstrom, pochylenie kraju i morze Bałtyckie

Dwa czynniki geograficzne wywarły wpływ na stosunkowo wysoki rozwój kultury, zdobytej obecnie przez Finlandię. Pierwszym z nich jest Golfsztrom, którego oddziaływanie jest tutaj oczywiście znacznie mniej niż w Anglii lub Skandynawii, w każdym razie większe, niż w krajach, położonych więcej na wschód, dlatego rolnictwo, zwłaszcza w południowo-zachodniej i zachodniej części kraju kwitnie tu na takich drewnianych kościach, na jakich – bardziej na wschód – zaledwie może istnieć. Następnie Finlandia pochylona jest ku południowi i zachodowi; w tę stronę biegną jej rzeki, tutaj wylewają się wody jej jezior; tymczasem północna część Rosji, cała Syberia i Ameryka północna mają pochylenia ku surowym morzom podbiegunowym. Takie położenie Finlandii nie tylko ułatwiało wywóz produktów do przystani morskich, a przez nie do krajów zachodnich, ale w ogóle sprzyjało łączności duchowej z krajami cywilizowanymi, w szczególności ze Szwecją, która pierwsza założyła tu podwaliny cywilizacji. Znaczenie dla Finlandii morza pogłębia się jeszcze przez to, że morze Bałtyckie łączy się nie z surowym oceanem, lecz z ciepłym Atlantykiem, tym potężnym czynnikiem rozwoju kultury europejskiej. Zatoka Hudsońska w Ameryce północnej, łącząca się z morzem biegunowym, nadzwyczajnie ochładza swe brzegi; na 58 półn. szer. niema tam nie tylko rolnictwa, ale i lasów, w Finlandii zaś na 60 – 61 szer. (w zachodniej części kraju) dojrzewają gruszki.